

Navratri Celebration : ನವರಾತ್ರಿ ಬಂತೆಂದರೆ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿಯ ಅಲಂಕಾರ, ದೀಪಾರಾಧನೆ, ಉಪವಾಸ, ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಹೀಗೆ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಭಕ್ತಿಯ ವಾತಾವರಣ ಮನೆಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ನವರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಂಸ ತಿನ್ನಬಾರದು, ಕೂದಲು ಕತ್ತರಿಸಬಾರದು, ಉಗುರು ತೆಗೆಯಬಾರದು, ಕೋಪ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಎಂಬ ಹಲವು ಮಾತುಗಳೂ ಕೇಳಿಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಈ ನಿಯಮಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಏಕೆ ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು? ಯಾವುದರ ಹಿಂದೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ? ಯಾವ ಆಚರಣೆ ಸಂಯಮವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ? ಇನ್ನು ಕೆಲವು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸದಿದ್ದರೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಅಶುಭವಾಗುತ್ತದೆಯೇ? ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದೆಯೂ ಒಂದೇ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಂಬಿಕೆಗಳಾಗಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಾಗಿವೆ. ಹಾಗಾದರೆ ನವರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಸಲಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ನಿಯಮಗಳ ಹಿಂದಿನ ವಿಚಾರಗಳೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವೀಗ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳೋಣ.
ನವರಾತ್ರಿ ಆರಂಭವಾದ ತಕ್ಷಣ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಂಸಾಹಾರವನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಸಾತ್ವಿಕ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯಿದೆ. ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಸಂಯಮ ಪಾಲಿಸುವುದು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪೂಜೆಯ ಕಡೆಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಹಿಂಸೆಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡುವುದು ಈ ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ. ಭಾರತದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನವರಾತ್ರಿಯ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳು ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಮಾಂಸಾಹಾರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸಿದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬಂಗಾಳದ ದುರ್ಗಾಪೂಜೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೀನು ಮತ್ತು ಮಾಂಸವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
ನವರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವರು ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಹಾಲನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬಾರಿ ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಆಹಾರ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಉಪವಾಸ ಎಂದರೆ ಇಡೀ ದಿನ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುವುದೇ ಭಕ್ತಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಲ್ಲ. ಸಾಕಷ್ಟು ನೀರು ಕುಡಿಯದೆ ಇರುವುದು, ದೇಹಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಪಡೆಯದೆ ಇರುವುದು ಮತ್ತು ಉಪವಾಸ ಮುಗಿದ ತಕ್ಷಣ ಅತಿಯಾಗಿ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವುದು ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಧುಮೇಹ ಇರುವವರು, ಗರ್ಭಿಣಿಯರು, ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಔಷಧಿ ಸೇವಿಸುವವರು ಹಾಗೂ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿರುವವರು ಕಠಿಣ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುವುದು ಉತ್ತಮ. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ದೇಹದ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವುದು ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.
ನವರಾತ್ರಿಯ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೂದಲು ಕತ್ತರಿಸಬಾರದು, ಕ್ಷೌರ ಮಾಡಿಸಬಾರದು ಅಥವಾ ಉಗುರು ತೆಗೆಯಬಾರದು ಎಂದು ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ರತದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿನ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಿಂತ ಪೂಜೆ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಸಂಯಮಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ, ಕೂದಲು ಅಥವಾ ಉಗುರು ಕತ್ತರಿಸಿದರೆ ದೇವಿಯ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಅಶುಭ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಮನೆಗೆ ದರಿದ್ರ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಕೂದಲನ್ನು ಶುಭ ಸಂಕೇತ ಎಂದು ಹಿರಿಯರ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ನವರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ದೇವಿಗೆ ಹೂವು, ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಮಹತ್ವವಿದೆಯೋ, ನಮ್ಮ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೂ ಅಷ್ಟೇ ಮಹತ್ವವಿದೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಈ ಆಚರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕೋಪ, ದ್ವೇಷ, ಜಗಳ ಮತ್ತು ಇತರರಿಗೆ ನೋವುಂಟುಮಾಡುವ ವರ್ತನೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿರಬೇಕು ಎಂದು ಹಿರಿಯರು ಹೇಳುವುದರ ಹಿಂದೆ ಉತ್ತಮ ಜೀವನ ಮೌಲ್ಯಗಳಿವೆ. ಹಬ್ಬದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾ ಮನೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಜಗಳವಾಡುವುದು, ಇತರರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವುದು ಪೂಜಾ ಫಲವನ್ನು ತಂದು ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಒಳ್ಳೆಯ ಮನಸ್ಸಿನ್ನಿಂದ ಯಾರಿಗೂ ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಬಯಸದೇ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು.
ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಅಖಂಡ ದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೀಪವು ಭಕ್ತಿ, ಶುಭ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಆರಾಧನೆಯ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವರು ದೀಪ ಆರದಂತೆ ವಿಶೇಷ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿಟ್ಟು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲದೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಹೊರಗೆ ಹೋಗುವುದು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಬಹುದು. ದೀಪದ ಹತ್ತಿರ ಪರದೆ, ಕಾಗದ, ಒಣಹೂವು ಅಥವಾ ಬೆಂಕಿ ಹತ್ತಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ವಸ್ತುಗಳಿದ್ದರೆ ಅನಾಹುತ ಸಂಭವಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅಖಂಡ ದೀಪದ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವಾಗ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕು. ದೀಪವನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾದ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇಡುವುದು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸದೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಎದುರಾಗುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಋತುಸ್ರಾವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬಾರದು ಎಂಬ ನಿಯಮ ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆ ಅಶುದ್ಧಳಾಗುತ್ತಾಳೆ ಅಥವಾ ದೇವಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲು ಅರ್ಹಳಲ್ಲ ಎಂದು ಯಾವಾಗಲೂ ಕೂಡಾ ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕುಟುಂಬವೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಆ ನಂಬಿಕೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೂಜಾ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ನಿಷೇಧವಾಗಿದೆ.
ನವರಾತ್ರಿಯ ಆಚರಣೆಗಳು ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಒಂದು ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸುವ ನಿಯಮ ಮತ್ತೊಂದು ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಇರದೇ ಇರಬಹುದು. ಕೆಲವು ಆಚರಣೆಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದರೆ, ಕೆಲವು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಭಾಗವಾಗಿ ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ಮುಂದುವರಿದಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಿಯಮವನ್ನೂ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸತ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಾಗಲಿ, ಅದನ್ನು ಪಾಲಿಸದವರ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದಾಗಲಿ ಸರಿಯಲ್ಲ. ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಮುಖ್ಯ.
ನವರಾತ್ರಿಯ ನಿಜವಾದ ಸಂದೇಶ ಕೇವಲ ಏನು ತಿನ್ನಬೇಕು, ಏನು ಮಾಡಬಾರದು ಎಂಬ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅಡಗಿಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುದ್ಧವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಸಂಯಮ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಇತರರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ. ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಭಯದಿಂದಲ್ಲ, ಅವುಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಪಾಲಿಸುವುದೇ ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಅರ್ಥ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗೂ ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರೂ ಯಾವುದೆ ಸಂಪ್ರದಾಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಾರಣ ಇದ್ದೆ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದು ಹಾಗೂ ಕೆಲವೊಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾರಣಗಳೇ ಇಲ್ಲ.