Diwali crackers science: ದೀಪಾವಳಿ ಎಂದರೆ ಪಟಾಕಿಗಳ ಸದ್ದು ಹಾಗೂ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಬೆಳಕು ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸುವಾಗ ಏಳುವ ಭೀಕರ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಕೆಲವರು ಖುಷಿಪಟ್ಟರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಕಿವಿ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ದೂರ ಸರಿದು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಇಷ್ಟು ಭಿನ್ನವಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರಲು ಯಾಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ? ಇದರ ಹಿಂದೆ ನಮ್ಮ ಮೆದುಳಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಚ್ಚರಿಯ ಸಂಗತಿಗಳಿವೆ.
ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಅಸಲಿ ಕಾರಣಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ
ಡೋಪಮೈನ್ ಮತ್ತು ಅಡ್ರಿನಾಲಿನ್ ಬಿಡುಗಡೆ: ಪಟಾಕಿ ಹಚ್ಚುವಾಗ ನಮ್ಮ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ 'ಅಡ್ರಿನಾಲಿನ್' ಹಾರ್ಮೋನ್ ಸ್ರವಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ರೋಮಾಂಚನ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜತೆಗೆ ಆನಂದ ನೀಡುವ 'ಡೋಪಮೈನ್' ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದರಿಂದ, ಕಿರಿಕಿರಿ ಎನಿಸುವ ಶಬ್ದವೂ ಅವರಿಗೆ ಖುಷಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ತಮ್ಮದೇ ನಿಯಂತ್ರಣವಿದೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ: ತಾವೇ ಸ್ವತಃ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿ, ದೊಡ್ಡ ಶಬ್ದ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಮಜಾ ಮತ್ತು ಹತೋಟಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಬಾಲ್ಯದ ನೆನಪುಗಳು: ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಸಡಗರದಿಂದ ಆಚರಿಸಿ ಅಭ್ಯಾಸವಿರುವುದರಿಂದ, ಆ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿದಾಗ ಮನಸ್ಸು ಹಳೆಯ ಖುಷಿಯ ದಿನಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ದೇಹದ ಸಹಜ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ: ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿದಾಗ ನಮ್ಮ ಮೆದುಳು ಅದನ್ನು ಅಪಾಯ ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ದೇಹದಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಭಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ.
ಶಬ್ದದ ಭೀತಿ (ಫೋನೋಫೋಬಿಯಾ): ಕೆಲವರಿಗೆ ತೀವ್ರವಾದ ಶಬ್ದಗಳೆಂದರೆ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ಅಥವಾ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಭಯವಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ 'ಫೋನೋಫೋಬಿಯಾ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಆತಂಕ: ಪಟಾಕಿಯನ್ನು ಬೇರೆಯವರು ಸಿಡಿಸುವಾಗ ಆ ಶಬ್ದ ಯಾವಾಗ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ನಮಗೆ ಗೊತ್ತಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತತೆಯು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆತಂಕವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನರಮಂಡಲ: ಕೆಲವರ ಮೈ-ಮನಸ್ಸುಗಳು ತುಂಬಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇಂತಹವರಿಗೆ ಪಟಾಕಿಯ ಹೊಗೆ, ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಜೋರಾದ ಶಬ್ದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ ತಲೆನೋವು ಹಾಗೂ ಅಶಾಂತಿ ಕಾಡುತ್ತದೆ.
ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸುವ ಆಟದಲ್ಲಿ ತಾವೇ ನೇರವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವವರಿಗೆ ಅದು ಸಾಹಸ ಮತ್ತು ಸಡಗರವಾಗಿ ಕಂಡರೆ, ಅದರಿಂದ ದೂರವಿರುವವರಿಗೆ ಅಥವಾ ಶಬ್ದದ ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ ಇರುವವರಿಗೆ ಅದು ಆತಂಕವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ.