ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಶಿವ

ಕಠ್ಮಂಡುವಿನ ಬಾಗ್ಮತಿ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಶಿವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಾರಂಪರಿಕ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಇದು ನೇಪಾಳದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೇವಸ್ಥಾನವೂ ಹೌದು. ಬಾಗ್ಮತಿ ನದಿ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ಸಂಧ್ಯಾ ಆರತಿ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಶಿವಲಿಂಗ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ರೂಪರಹಿತ ಐದನೇ ಮುಖದೊಂದಿಗೆ ಪವಿತ್ರ ಪಂಚಮುಖಿ ಲಿಂಗದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. 5ನೇ ಶತಮಾನದ ಇತಿಹಾಸವಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಪಗೋಡ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ದೇವಾಲಯವನ್ನು 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮರುನಿರ್ವಿುಸಲಾಯಿತು. ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಇಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತೀಯ ಅರ್ಚಕರೇ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಇದು ಕೇವಲ ಧಾರ್ವಿುಕ ಕೇಂದ್ರವಲ್ಲದೆ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಾಂತಿಯ ತಾಣವೂ ಆಗಿದೆ.

ಜಾವಾ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯ 9ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿದ್ದು, ‘ಸಂಜಯ’ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜರು ನಿರ್ವಿುಸಿದರು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಶಿವನ ದೇವಾಲಯವು 47 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನು ‘ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ’ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೈವವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಇದರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವೈಭವಯುತವಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಗೋಪುರ ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ರಾಮಾಯಣ ಬ್ಯಾಲೆ (ನೃತ್ಯ ರೂಪಕ) ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ರಾಮಾಯಣದ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯ, ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಸುವರ್ಣ ಯುಗವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮತ್ತು ಭೂಕಂಪಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದರೂ ಈ ಅದ್ಭುತ ನಿರ್ಮಾಣ ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ.

ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಚಿಲಾವ್ ಎಂಬಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯ ಪ್ರಾಚೀನ ‘ಪಂಚ ಈಶ್ವರ’ ಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಕಾರ, ರಾವಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ನಂತರ ರಾಮ ‘ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾ ದೋಷ’ದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯಲು ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ತಮಿಳು ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಬೌದ್ಧರಿಗೂ ಪವಿತ್ರ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದ ಯುದ್ಧಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಈ ದೇವಾಲಯ ತನ್ನ ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ವಾರ್ಷಿಕ ರಥೋತ್ಸವ ದೇಶದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಧಾರ್ವಿುಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಮಾರಿಷಸ್​ನ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಸರೋವರದ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಈ ಶಿವನ ಸನ್ನಿಧಿ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ 108 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ‘ಮಂಗಲ್ ಮಹಾದೇವ್’ ಪ್ರತಿಮೆ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಪವಿತ್ರ ನೀರನ್ನು ಇಲ್ಲಿನ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು, ಅಂದಿನಿಂದ ಇದು ‘ಗಂಗಾ ತಲಾವ್’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಮಾರಿಷಸ್​ನ ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಮಸ್ಕತ್​ನ ಸುಲ್ತಾನ್ ಅರಮನೆಯ ಸಮೀಪ ವಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ‘ಮೋತೀಶ್ವರ್ ಮಂದಿರ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಗಲ್ಪ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 100 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಮುದಾಯ ಇದನ್ನು ನಿರ್ವಿುಸಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಜತೆಗೆ ಗಣೇಶ ಮತ್ತು ಹನುಮಂತನ ಗುಡಿಗಳೂ ಇವೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಬ್ಬಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಸಡಗರ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ.

ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸಿಡ್ನಿ ಸಮೀಪವಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಮಾನವ ನಿರ್ವಿುತ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ನೇಪಾಳದ ರಾಜರು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದ 13ನೇ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಲಿಂಗದ ಸುತ್ತಲೂ 1,128 ಸಣ್ಣ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯ ಭೂಮಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಶಸ್ತವಾದ ಜಾಗವಾಗಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಪುರಾತನ ಶಿವಾರಾಧನೆಯ ಸಮ್ಮಿಲನವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.

ಮಲೇಷ್ಯಾದ ಜೋಹರ್ ಬಹ್ರುವಿನಲ್ಲಿರುವ ಅರುಲ್ಮಿಗು ಶ್ರೀ ರಾಜಕಾಲಿಯಮ್ಮನ್ ದೇವಾಲಯ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಗಾಜಿನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ ಗೋಡೆ, ಕಂಬ ಮತ್ತು ಛಾವಣಿಗಳು ವರ್ಣರಂಜಿತ ಗಾಜಿನ ತುಂಡುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತಗೊಂಡಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಶಿವನ ಗರ್ಭಗುಡಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಗಾಜಿನ ಮಣಿಗಳಿಂದ ಮಿನುಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದೊಂದು ವಿಸ್ಮಯಕಾರಿ ಆಧುನಿಕ ದೇವಾಲಯ. ಮಲೇಷ್ಯಾದ ಪ್ರವಾಸಿ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಹಿಂದೂಗಳಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪ್ರೇಮಿಗಳು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

ಅಮೆರಿಕದ ಹವಾಯಿ ದ್ವೀಪ ದಲ್ಲಿರುವ ಇದನ್ನು ಇರೈವನ್ ದೇವಾಲಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಳಿ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಶಿಲೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಿುಸಲಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಭಾರತದಿಂದಲೇ ಕೆತ್ತನೆ ಮಾಡಿ ಹವಾಯಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ 700 ಪೌಂಡ್ ತೂಕದ ಸ್ಪಟಿಕ ಲಿಂಗ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಅಪರೂಪದ್ದು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯದ ನಡುವೆ ಇರುವ ಈ ಮಠ ಶೈವ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಹಸಿರು ಕಾಡುಗಳ ನಡುವೆ ಈ ದೇವಾಲಯ ಕೈಲಾಸದ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಈ ದೇವಾಲಯ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಸ್ಪೇನ್ ರಾಜಧಾನಿ ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್​ನಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯ ಭಾರತೀಯ ವಲಸಿಗರಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಆಶ್ರಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶಿವ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಸಮಾನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಡುವೆ ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಪೂಜೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಜನೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇದು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿರುವ ಶಿವ ಭಕ್ತರ ಏಕತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದು. ಪತ್ನಿ ಸತಿದೇವಿಯ ಅಗಲಿಕೆಯಿಂದ ಶಿವ ಕಣ್ಣೀರಿಟ್ಟಾಗ, ಆ ಹನಿಗಳು ಬಿದ್ದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರವಾದ ಕೊಳ ನಿರ್ವಣವಾಯಿತು ಎಂಬ ಪುರಾಣ ಕಥೆಯಿದೆ. ಮಹಾಭಾರತದ ಪಾಂಡವರು ವನವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯಗಳ ಸಮೂಹ ಇಂದಿಗೂ ಹಿಂದೂ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಡುವಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.