ರಾಜಸ್ಥಾನ : ಮದುವೆಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಯಸ್ಸನ್ನು ತಲುಪಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಂದ ಇಬ್ಬರು ವಯಸ್ಕರು ಲಿವ್-ಇನ್ ( live-in relationship) ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿರಲು ಅರ್ಹರು ಎಂದು ರಾಜಸ್ಥಾನ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಲಿವ್-ಇನ್ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ಮಹತ್ವದ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದೆ.
ಕೋಟಾ ನಿವಾಸಿಗಳಾದ 18 ವರ್ಷದ ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು 19 ವರ್ಷದ ಯುವಕ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 27, 2025 ರಂದು ಲಿವ್-ಇನ್ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ತಾವು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಮಹಿಳೆಯ ಕುಟುಂಬವು ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ, ತಮ್ಮನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಾಗಿ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದೆ. ಕೋಟಾ ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ದೂರು ನೀಡಿದಾಗ, ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅರ್ಜಿದಾರರು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಕೋಟಾ ನಿವಾಸಿಗಳಾದ 18 ವರ್ಷದ ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು 19 ವರ್ಷದ ಯುವಕ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುವಾಗ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಅನುಪ್ ಧಂಡ್ ಈ ಪ್ರಕರಣದ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದರು.
ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಯೋಜಕ ವಿವೇಕ್ ಚೌಧರಿ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ 21 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿಲ್ಲ - ಪುರುಷರಿಗೆ ಮದುವೆಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಯಸ್ಸು - ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಲಿವ್-ಇನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಬಾರದು ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು.
ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಇದೆ.
ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಆದೇಶದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಬಾಧ್ಯತೆಯಾಗಿದೆ" ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಗಮನಿಸಿದರು, ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಿವ್-ಇನ್ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಅಪರಾಧೀಕರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಅರ್ಜಿದಾರರು ಮದುವೆಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಯಸ್ಸನ್ನು ತಲುಪಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸಂವಿಧಾನದ 21 ನೇ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾದ ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಈ ವಾದವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು.
ಮದುವೆಯಾಗುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಯತ್ತ ಜೀವನ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಕಾನೂನು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು. 18 ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಯಾರಾದರೂ ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಕರೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯು ಸಹಬಾಳ್ವೆ ನಡೆಸುವ ನಿರ್ಧಾರ ಸೇರಿದಂತೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 21ನೇ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಖಾತರಿ, ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಅಂತಹ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. "ಅರ್ಜಿದಾರರು ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮದುವೆಯಾಗಲು ಅರ್ಹರಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಮಾತ್ರ ಅವರ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ" ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಗಮನಿಸಿತು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಲಿವ್-ಇನ್ ಸಂಬಂಧಗಳು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಲ್ಲ ಅಥವಾ ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧವಲ್ಲ. ಈ ತೀರ್ಪು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಲಿವ್-ಇನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಕಾನೂನುಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿತು.
ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನು ಲೈವ್-ಇನ್ ಅನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ!
18 ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ವಯಸ್ಕರು ವಿವಾಹವಾಗುವ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಲಿವ್-ಇನ್ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಿವ್-ಇನ್ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಪರಾಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ದಂಪತಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವಂತೆ ಅವರು ಭಿಲ್ವಾರ ಮತ್ತು ಜೋಧ್ಪುರ (ಗ್ರಾಮೀಣ) ಪೊಲೀಸ್ ವರಿಷ್ಠಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದರು.