Protest Law | ಪೊಲೀಸ್ ಬಲಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಅಮಿತ್ ಷಾ ಹೊಣೆನಾ...? ಬಿಎನ್ಎಸ್ಎಸ್ ಕಾನೂನು ಹೇಳೋದೇನು..? ಇಲ್ಲಿದೆ ನೋಡಿ ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ಮಾಹಿತಿ!
ನವದೆಹಲಿ: ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನೀಟ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಅಕ್ರಮಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಪೊಲೀಸ್ ಬಲಪ್ರಯೋಗವು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಲೋಕಸಭೆಯ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ ಅವರು ಈ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಪೊಲೀಸ್ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವ ಅಮಿತ್ ಷಾ ಅವರೇ ಹೊಣೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮೊದಲು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ತೀವ್ರ ವಾಗ್ವಾದಕ್ಕಿಳಿದ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ, ನಂತರ ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲೂ ತಮ್ಮ ಆರೋಪವನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿದರು. ಬಲಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಯಾರು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ್ದರು ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ ಅವರು, ಗೃಹ ಸಚಿವರಿಂದ ನೇರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಆಗ್ರಹಿಸಿದರು.
ಆದರೆ, ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದೆ. ಪೊಲೀಸರು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿಯೇ ನಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪೆಲೆಟ್ ಗನ್ಗಳು ಅಥವಾ ಗುಂಡುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬಲಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವರು ನೇರವಾಗಿ ಅನುಮತಿ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದೂ ಸರ್ಕಾರ ವಿವರಣೆ ನೀಡಿದೆ. ಈ ರಾಜಕೀಯ ವಾಗ್ವಾದವು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಳಸುವ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಕುರಿತು ಪ್ರಮುಖ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಉತ್ತರಗಳು ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸುರಕ್ಷಾ ಸಂಹಿತೆ (BNSS), ವಿವಿಧ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ತೀರ್ಪುಗಳು ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿವೆ.
ಬಲಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಆದೇಶಿಸುವ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರ ಯಾರಲ್ಲಿದೆ?
ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸುರಕ್ಷಾ ಸಂಹಿತೆ (BNSS) ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಚದುರಿಸಲು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಅದನ್ನು ಯಾರು ಬಳಸಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಯಮವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರನ್ನು ಚದುರಿಸಲು ಅಥವಾ ಬಲಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಆದೇಶಿಸುವ ಮೂಲ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರವು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್, ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿ (SHO) ಅಥವಾ ಸಬ್-ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ದರ್ಜೆಗಿಂತ ಮೇಲಿರುವ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ.
ಬಿಎನ್ಎಸ್ಎಸ್ನ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಂತಿಗೆ ಭಂಗ ತರಬಹುದಾದ ಐದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರ ಗುಂಪಿಗೆ ಚದುರಿಹೋಗಲು ಸೂಚಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಈ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗಿದೆ. ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನೀಡಿದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಆದೇಶವನ್ನು ಗುಂಪು ಪಾಲಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದಾಗ ಅಥವಾ ಚದುರಿಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಖಚಿತವಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಬಲಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಬಹುದು. ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಈ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಾನೂನು ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವರಿಗೆ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬಲಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡುವ ಮತ್ತು ಆದೇಶಿಸುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಕಾನೂನು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ.
ನಿಷೇಧಾಜ್ಞೆ (ಸೆಕ್ಷನ್ 163) ಮತ್ತು ಬಲಪ್ರಯೋಗದ ಮಿತಿಗಳು
ಬಿಎನ್ಎಸ್ಎಸ್ನ ಸೆಕ್ಷನ್ 163 ಅಪಾಯ ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಭಂಗ ತರುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಲು ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ನಿಷೇಧಾಜ್ಞೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಶಾರೀರಿಕ ಬಲಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಚದುರಿಹೋಗಲು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದ ನಂತರವೂ ಅದನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಬಲಪ್ರಯೋಗ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಕಾನೂನು ಬಲಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕ ಬಲವನ್ನು (ಪ್ರಾಣಾಪಾಯವಿಲ್ಲದ ಶಾರೀರಿಕ ಬಲ) ಬಳಸಬೇಕು. ಅದು ಸಾಲದಾಗಿದ್ದಾಗ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭದ್ರತೆಗೆ ತೀವ್ರ ಬೆದರಿಕೆ ಇದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಕಠಿಣ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಅಸಾಧಾರಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ಗೆ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ನೆರವು ಕೋರಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ.
ಕೊನೆಯ ಅಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ನಿಯಮಗಳು
ಭಾರತೀಯ ಪೊಲೀಸ್ ನಿಯಮಗಳು ಬಲಪ್ರಯೋಗಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಮನವೊಲಿಕೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯದ ಪ್ರವರ್ತನಾ ಸಂಹಿತೆ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಪೊಲೀಸರು ಮೊದಲು ಮನವೊಲಿಕೆ, ಸಲಹೆ ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳ ಮೊರೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಬಲಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕನಿಷ್ಠ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು.
ಅಶ್ರುವಾಯು ಬಳಸುವ ಮುನ್ನ ಗುಂಪಿನ ಗಾತ್ರ, ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಬೇಕು. ಅಶ್ರುವಾಯುವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಾರದು ಮತ್ತು ಶೆಲ್ಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಜನರ ಗುಂಪಿಗೆ ಹೊಡೆಯುವ ಬದಲು ದೂರಕ್ಕೆ ಎಸೆಯಬೇಕು. ಪಂಜಾಬ್ ಪೊಲೀಸ್ ನಿಯಮಾವಳಿಯ ರೂಲ್ 14.56 ಸಹ ಬಲಪ್ರಯೋಗವು ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಪುಗಳು
- ಅನುರಾಧಾ ಭಾಸಿನ್ (2020) ಪ್ರಕರಣ: ನಿಷೇಧಾಜ್ಞೆಗಳು ನೈಜ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು 'ಅನುಪಾತದ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ' ಒಳಪಡಬೇಕು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಹೇಳಿದೆ.
- ರಾಮಲೀಲಾ ಮೈದಾನ (2012) ಪ್ರಕರಣ: ಪೊಲೀಸರು ಬಲಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವ ಮೊದಲು ಸತತ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು, ವಿಡಿಯೋಗ್ರಫಿ ಮಾಡಬೇಕು, ಹಾಗೂ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೆರವು ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಒತ್ತು ನೀಡಿದೆ.
- ಪಿ.ವಿ. ಕಪೂರ್ (1982) ಪ್ರಕರಣ: ಕೇವಲ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಗುಂಪು ಇರುವುದಕ್ಕೇ ಬಂದೂಕುಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಪೊಲೀಸ್ ಕ್ರಮದ ಉದ್ದೇಶವೇ ಹೊರತು ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸುವುದಲ್ಲ ಎಂದು ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟ ಸತ್ಯ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದೋ ಅಥವಾ ನಿಷೇಧಾಜ್ಞೆ ಇದೆ ಎಂದೋ ಪೊಲೀಸರು ಬಲಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ. ಬಲಪ್ರಯೋಗದ ಆದೇಶ ನೀಡುವ ಅಧಿಕಾರವು ಬಿಎನ್ಎಸ್ಎಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಇದೆಯೇ ಹೊರತು ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರಿಗಲ್ಲ. ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯುತ ಮಾರ್ಗಗಳು ವಿಫಲವಾದಾಗ ಮಾತ್ರ, ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವಷ್ಟು ಕನಿಷ್ಠ ಬಲಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ(ಏಜೆನ್ಸೀಸ್).