- ಪ್ರಸ್ತುತ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಂಸದರ ಬಲ ಎಷ್ಟಿದೆ?
- ಲೋಕಸಭೆ ಸ್ಥಾನಗಳ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು 2026ರ ಹೊಸ ಮಸೂದೆ
- ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕಳವಳ ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಚರ್ಚೆ
- ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಬಲವರ್ಧನೆ
ನವದೆಹಲಿ: ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ 'ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ' ಎಂಬುದು ದಶಕಗಳ ಕಾಲದ ಹೋರಾಟ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಇರಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಏಪ್ರಿಲ್ 16, 2026 ರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂಸತ್ತಿನ ವಿಶೇಷ(Lok Sabha) ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ 131ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆಯನ್ನು (Constitution 131st Amendment Bill, 2026) ಮಂಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಮಸೂದೆಯು ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶೇ. 33 ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರದ ಮೊದಲ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಮಾಣ ಕೇವಲ 5% ಮಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇಂದು ಅದು 14–15% ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿದರೂ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಭಾಗ ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದರೂ, ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಪಾಲು ಇನ್ನೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ.
ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲು ವಿಚಾರವು ಹೊಸದಲ್ಲ. 1996ರಿಂದಲೇ ಹಲವು ಬಾರಿ ಈ ಮಸೂದೆ ಮಂಡನೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ರಾಜಕೀಯ ಒಪ್ಪಂದದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಅದು ಮುಂದುವರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ, 2023ರಲ್ಲಿ ‘ನಾರಿ ಶಕ್ತಿ ವಂದನ ಅಧಿನಿಯಮ’ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮೂಲಕ ಈ ಮಸೂದೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.
ಪ್ರಸ್ತುತ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಂಸದರ ಬಲ ಎಷ್ಟಿದೆ?
ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಏಕೆ ಅಗತ್ಯ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳೇ ಸಾಕ್ಷಿ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ 18ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 74 ಮಹಿಳಾ ಸಂಸದರಿದ್ದಾರೆ.
ಮಹಿಳಾ ಸಂಸದರು: 74 (ಅಂದಾಜು ಶೇ. 13.6)
ಗರಿಷ್ಠ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ: ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂದರೆ 11 ಮಹಿಳಾ ಸಂಸದರನ್ನು ಲೋಕಸಭೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದೆ. ನಂತರದ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ.
ಹಿಂದಿನ ಅಂದರೆ 17ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ 78 ಮಹಿಳಾ ಸಂಸದರಿದ್ದರು (ಶೇ. 14.4). ಗಮನಾರ್ಹವೆಂದರೆ, ಕಳೆದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಮತದಾರರ ಪ್ರಮಾಣವು ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೂ, ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಇಳಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಈ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು 33% ಮೀಸಲಾತಿ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಲೋಕಸಭೆ ಸ್ಥಾನಗಳ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು 2026ರ ಹೊಸ ಮಸೂದೆ
ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು 2029ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರಲು ಹೊಸ ತಂತ್ರ ರೂಪಿಸಿದೆ. ಈ ಮಸೂದೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.
ಸ್ಥಾನಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ: ಲೋಕಸಭೆಯ ಒಟ್ಟು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಸದ್ಯದ 543 ರಿಂದ ಗರಿಷ್ಠ 850ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗದಂತೆ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರು ವಿಂಗಡಣೆ (Delimitation): 2026ರ ನಂತರ ನಡೆಯುವ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರು ವಿಂಗಡಣೆಯ ಮೂಲಕ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಮಯದ ಮಿತಿ: ಈ ಮೀಸಲಾತಿಯು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ದಿನದಿಂದ 15 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ, ಅಗತ್ಯಬಿದ್ದರೆ ಸಂಸತ್ತು ಇದನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು.ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಲೋಕಸಭೆಯ ಒಟ್ಟು ಸೀಟುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 543ರಿಂದ 850ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪವೂ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ 273 ಸೀಟುಗಳು ಮೀಸಲಾಗಬಹುದು.
ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕಳವಳ ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಚರ್ಚೆ
ಲೋಕಸಭೆ ಸ್ಥಾನಗಳ ಹೆಚ್ಚಳದ ಸುದ್ದಿ ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯಾ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ದಕ್ಷಿಣ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೀಟುಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಆತಂಕವಿದೆ. ಆದರೆ, ಸರ್ಕಾರವು ಸಮತೋಲಿತ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ.
ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಬಲವರ್ಧನೆ
ಮಹಿಳೆಯರು ದೇಶದ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ನೀತಿ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾತ್ರ ಕೇವಲ ಶೇ. 14ರಷ್ಟಿರುವುದು ಕಳವಳಕಾರಿ. 131ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆಯು ಅಂಗೀಕಾರವಾದರೆ, ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಸಮಾನತೆಯುಳ್ಳ ಸಂಸತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಲಿದೆ. ಇದು ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮವನ್ನು ನೀಡಲಿದೆ,(ಏಜೆನ್ಸೀಸ್).