ವಿದೇಶಿಗರ ವಶದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಂಪತ್ತು

ಈಗ ಎಲ್ಲಿದೆ?: ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜಮನೆತನದ ಆಭರಣಗಳ ಸಂಗ್ರಹ, ಟವರ್ ಆಫ್ ಲಂಡನ್, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್

ಎಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಲ್ಲಿದೆ?: ಸುಮಾರು 176 ವರ್ಷಗಳಿಂದ (1850ರಿಂದ)

ಅಲ್ಲಿಗೆ ಒಯ್ದವರು ಯಾರು?: ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ

ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ?: ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಈ 105 ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ನ ವಜ್ರವು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕೊಲ್ಲೂರು ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿತ್ತು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಮೊಘಲರು, ನಾದಿರ್ ಶಾ, ರಂಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಮುಂತಾದವರ ಕೈ ಬದಲಾಗಿ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಸಿಖ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕೊನೆಯ ರಾಜ, ಬಾಲಕ ದುಲೀಪ್ ಸಿಂಗ್‌ನಿಂದ 1849ರ ಲಾಹೋರ್ ಒಪ್ಪಂದದಡಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಇದನ್ನು ತಮ್ಮ ಕೈವಶ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ರಾಣಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದರು.

ಈಗ ಎಲ್ಲಿದೆ?: ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಮತ್ತು ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್

ಎಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಲ್ಲಿದೆ?: ಸುಮಾರು 164 ವರ್ಷಗಳಿಂದ (1862ರಿಂದ)

ಅಲ್ಲಿಗೆ ಒಯ್ದವರು ಯಾರು?: ಇ.ಬಿ. ಹ್ಯಾರಿಸ್ ಎಂಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೈಲ್ವೆ ಎಂಜಿನಿಯರ್

ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ?: ಬಿಹಾರದ ಸುಲ್ತಾನ್‌ಗಂಜ್‌ನಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ನಡೆಸುವಾಗ ಗುಪ್ತರ ಕಾಲದ (ಸುಮಾರು 5-7ನೇ ಶತಮಾನ) ಈ ಬೃಹತ್ ತಾಮ್ರದ ಬುದ್ಧನ ಮೂರ್ತಿ ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. 2.3 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿರುವ, ಅತ್ಯಂತ ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವ ಈ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಲೋಹದ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಮಾಲೀಕ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಥಾರ್ನ್ಟನ್ ಎಂಬುವವರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವರು ಅದನ್ನು ಮ್ಯೂಸಿಯಂಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿದರು.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಎಲ್ಲಿದೆ?: ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಲಂಡನ್

ಎಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಲ್ಲಿದೆ?: ಸುಮಾರು 140 ವರ್ಷಗಳಿಂದ (1880ರ ದಶಕದಿಂದ)

ಅಲ್ಲಿಗೆ ಒಯ್ದವರು ಯಾರು?: ಸರ್ ವಾಲ್ಟರ್ ಎಲಿಯಟ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು

ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ?: ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಮರಾವತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬೌದ್ಧ ಸ್ತೂಪದಿಂದ ಸುಮಾರು 120ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಉತ್ಖನನದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹೊರತೆಗೆದರು. ಭಾರತದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬೌದ್ಧ ಕಲೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದ್ದ ಈ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಲಂಡನ್‌ಗೆ ಹಡಗಿನ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿಸಲಾಯಿತು.

ಈಗ ಎಲ್ಲಿದೆ?: ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಮತ್ತು ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಲಂಡನ್

ಎಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಲ್ಲಿದೆ?: ಸುಮಾರು 227 ವರ್ಷಗಳಿಂದ (1799ರಿಂದ)

ಅಲ್ಲಿಗೆ ಒಯ್ದವರು ಯಾರು?: ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯ

ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ?: 1799ರ ನಾಲ್ಕನೇ ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ ನಂತರ, ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಲೂಟಿ ಮಾಡಿದರು. ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಮೇಲಿದ್ದ ದ್ವೇಷಕ್ಕೆ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಮಾಡಿಸಿದ್ದ ಈ ಮರದ ಹುಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕೈವಶವಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಲಂಡನ್‌ಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಯಿತು. ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನಿಕನೊಬ್ಬನನ್ನು ಹುಲಿ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿರುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಒಂದು संगीत ವಾದ್ಯ (ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್ಟ್ರುಮೆಂಟ್).

ಈಗ ಎಲ್ಲಿವೆ?: ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ (ಎಂಇಟಿ), ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನ ಗೈಮೆಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗ್ಯಾಲರಿ

ಎಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಲ್ಲಿವೆ?: 1960ರಿಂದ 2000ರ ನಡುವೆ ವಿಭಿನ್ನ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಲ್ಲಿಗೆ ಒಯ್ದವರು ಯಾರು?: सुಭಾಷ್ ಕಪೂರ್‌ನಂತಹ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಖ್ಯಾತಿಯ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆದಾರರು ಮತ್ತು ಪುರಾತನ ವಸ್ತುಗಳ ಮಾಫಿಯಾ

ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ?: ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯಗಳಿಂದ ಚೋಳರ ಕಾಲದ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಕಂಚಿನ ನಟರಾಜ, ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿ ಮತ್ತು ಆಳ್ವಾರರ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಕದ್ದು, ನಕಲಿ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಕೋಟ್ಯಂತರ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ವಿದೇಶಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂಗಳು ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಸಂಗ್ರಹಕಾರರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದ ನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ತರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅತ್ಯಂತ ನಿಧಾನಗತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 2014ರ ನಂತರ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ವೇಗ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಚಿವಾಲಯ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೆಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ (ಎಎಸ್ಐ) ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ.

ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತದ ಎಲ್ಲ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಸಮಗ್ರ ಡಿಜಿಟಲ್ ಡೇಟಾಬೇಸ್ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕದ್ದೊಯ್ದ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಪತ್ತೆಗಾಗಿ ಇಂಟರ್‌ಪೋಲ್ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಚಿವಾಲಯ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರ ವಿದೇಶ ಪ್ರವಾಸಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಯ್ದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಇನ್ನು ದೀರ್ಘ ಹೋರಾಟ ಬಾಕಿ ಇದೆ. ಆದರೆ, ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡಿರುವ ಯಶಸ್ಸು ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಭರವಸೆ ಮೂಡಿಸಿದೆ.

ಅನ್ನಪೂರ್ಣೆಯ ವಿಗ್ರಹ: ಕೆನಡಾದ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿದ್ದ 18ನೇ ಶತಮಾನದ ವಾರಾಣಸಿಯ ಅನ್ನಪೂರ್ಣಾದೇವಿಯ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು 2021ರಲ್ಲಿ ಮರಳಿ ತರಲಾಯಿತು.

ಚೋಳರ ಕಾಲದ ನಟರಾಜ: ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ನಟರಾಜನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ದೀರ್ಘ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟದ ನಂತರ ವಾಪಸ್ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.

ಯಕ್ಷಿ ಶಿಲ್ಪ: ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ತಮ್ಲುಕ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದ್ದ ಟೆರಾಕೋಟಾ ನಿರ್ಮಿತ ಅಪರೂಪದ ಯಕ್ಷಿ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಲಂಡನ್‌ನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. 1986ರಲ್ಲಿ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾತುಕತೆ ನಂತರ ಭಾರತಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದಾಗಿನಿಂದ 2014ರವರೆಗೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಬಂದ ಪುರಾತನ ವಸ್ತುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಇತ್ತು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದು ಕೇವಲ 13 ಪ್ರಾಚೀನ ವಸ್ತುಗಳು ಎಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, 2014ರಿಂದ 2026ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 650ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು विभिन्न ದೇಶಗಳಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮರಳಿ ತರಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕವೊಂದರಿಂದಲೇ 200ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಸ್ತುಗಳು ವಾಪಸ್ ಬಂದಿವೆ.

ಎಲ್ಲ ಅಮೂಲ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ತರುವುದು ಸುಲಭದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿವೆ.

ಯುನೆಸ್ಕೋ 1970ರ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್: ಈ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ, 1970ರ ನಂತರ ಕಳ್ಳತನವಾಗಿ ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಮರಳಿ ಕೇಳಬಹುದು. ಆದರೆ, ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (1970ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು) ಸಾಗಿಸಲಾದ ಕೊಹಿನೂರ್ ವಜ್ರ ಅಥವಾ ಅಮರಾವತಿ ಮಾರ್ಬಲ್ಸ್‌ಗೆ ಈ ನಿಯಮ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ವಿದೇಶಿ ಕಾನೂನುಗಳು: ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಂ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇಶಗಳ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಕಾಯ್ದೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅಲ್ಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲು ಅಲ್ಲಿನ ಸಂಸತ್ತಿನ ವಿಶೇಷ ಅನುಮತಿ ಬೇಕು. ಆ ಕಾಲದ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಕೊಹಿನೂರ್ ವಜ್ರ ಬಂದಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಮರಳಿ ನೀಡಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿಲುವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ತಳೆದಿದೆ.

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಅಮೆರಿಕ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಯುಕೆ, ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಸಂಬಂಧ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಮಾತುಕತೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದೆ. ಜಿ-20 ಶೃಂಗಸಭೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ‘ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಸ್ತಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ’ಯನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಂಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, ಕದ್ದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ವಿದೇಶಿ ಸರ್ಕಾರಗಳೇ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುತ್ತಿವೆ.