ಗಣಿತ ಮಾಸ್ಟರ್ Byju's ರವೀಂದ್ರನ್ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ತಪ್ಪಿದ್ದೆಲ್ಲಿ? ಗರಿಷ್ಠ ಮೌಲ್ಯದ ಕಂಪನಿ ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿದ್ದು ಹೇಗೆ?

ಹೌದು, ಕೋವಿಡ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅಲೆಯಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತಾ, ಬರೋಬ್ಬರಿ 22 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ (ಸುಮಾರು 1.8 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ) ಮೌಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದ ಈ ಕಂಪನಿಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಇಂದು ಧೂಳೀಪಟವಾಗಿದೆ. ಸಿಂಗಾಪುರ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಬೈಜು ರವೀಂದ್ರನ್ ಅವರಿಗೆ ಆಸ್ತಿ ವಿವರ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದೀಗ 6 ತಿಂಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿರುವುದು ಈ ಆಘಾತಕಾರಿ ಪತನದ ಮತ್ತೊಂದು ಕರಾಳ ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ. ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಅತ್ಯಾಸೆ, ಅತಿಯಾದ ಸಾಲ ಮತ್ತು ಹದಗೆಟ್ಟ ಆಡಳಿತ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹೇಗೆ ಒಂದು ಯಶಸ್ವಿ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ವಿನಾಶದ ಅಂಚಿಗೆ ತಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಬೈಜೂಸ್ ಕಥೆಯೇ ಸಾಕ್ಷಿ.

2011ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಮೂಲದ ಗಣಿತ ಶಿಕ್ಷಕ ಬೈಜು ರವೀಂದ್ರನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ದಿವ್ಯಾ ಗೋಕುಲನಾಥ್ ಆರಂಭಿಸಿದ ‘ಥಿಂಕ್ ಅಂಡ್ ಲರ್ನ್’ (ಬೈಜೂಸ್‌ನ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಥೆ) ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ 2020ರ ಕೋವಿಡ್ ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗಳು ಮುಚ್ಚಿದಾಗ ಬೈಜೂಸ್ ಆ್ಯಪ್‌ಗೆ ಭಾರಿ ಬೇಡಿಕೆ ಬಂತು. ಜಾಗತಿಕ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಮುಗಿಬಿದ್ದು ಹಣ ಸುರೆದರು.

ಆದರೆ ಕೋವಿಡ್ ಅಲೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮರಳಿ ಶಾಲೆಗಳತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಶುರುವಾಯಿತು. ಆನ್‌ಲೈನ್ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬೇಡಿಕೆ ತಟಸ್ಥಗೊಂಡಿತು. ಇದೇ ವೇಳೆ ಕಂಪನಿಯು ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಹಣವನ್ನು ವಿಪರೀತವಾಗಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದ್ದು ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಮಾಡಿದ ಸಾಲಗಳು ಕಂಪನಿಗೆ ಮುಳುವಾದವು. 22 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಇದ್ದ ಕಂಪನಿಯ ಮೌಲ್ಯ ಸದ್ಯ ಕೇವಲ 1 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಬೈಜೂಸ್ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಬೆಳೆಸುವ ಬದಲು ಬೇರೆ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ದುಬಾರಿ ಬೆಲೆಗೆ ಖರೀದಿಸುವ ಸಾಹಸಕ್ಕೆ ಕೈಹಾಕಿತು. ಆಕಾಶ್ ಎಜುಕೇಷನಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ (Aakash), ಗ್ರೇಟ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದ ಎಪಿಕ್ (Epic) ನಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್ ನೀಡಿ ಖರೀದಿಸಿತು. ಆದರೆ ಈ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು (Integrate) ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ ನಷ್ಟದ ಹಾದಿ ಹಿಡಿಯಿತು.

ವಿಸ್ತರಣೆಗಾಗಿ ವಿದೇಶಿ ಸಾಲದಾತರಿಂದ ಬೈಜೂಸ್ ಬರೋಬ್ಬರಿ 1.2 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ (ಅಂದಾಜು 10,000 ಕೋಟಿ ರೂ.) ಬೃಹತ್ ಮೊತ್ತದ ಸಾಲ (Term Loan) ಪಡೆದಿತ್ತು. ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಬಡ್ಡಿದರಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಮತ್ತು ಆದಾಯ ಕುಂಠಿತಗೊಂಡಾಗ ಸಾಲದ ಕಂತುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಕಂಪನಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಇದು ಅಮೆರಿಕ ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು.

ಬೈಜೂಸ್‌ನ ಸೇಲ್ಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಪೋಷಕರಿಗೆ ವಂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಗಂಭೀರ ಆರೋಪಗಳು ಕೇಳಿಬಂದವು. ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಬಡ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಪೋಷಕರಿಗೆ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಲೋನ್ ಪಡೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮಗುವಿನ ಭವಿಷ್ಯದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹೆದರಿಸಿ, ಸಾಲದ ಸುಳಿಗೆ ತಳ್ಳುವ ಈ ಕ್ರೂರ ಮಾರಾಟ ತಂತ್ರದಿಂದಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕರು ಬೈಜೂಸ್ ವಿರುದ್ಧ ತಿರುಗಿಬಿದ್ದರು. ಇದು ಕಂಪನಿಯ ಘನತೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪೆಟ್ಟು ನೀಡಿತು.

ಯಾವುದೇ ಕಂಪನಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಶಿಸ್ತು ಮುಖ್ಯ. ಆದರೆ ಬೈಜೂಸ್ ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ತನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ವರದಿಗಳನ್ನು (Financial Results) ಸಲ್ಲಿಕೆ ಮಾಡದೆ ವಿಳಂಬ ಮಾಡಿತು. ಇದರಿಂದ ಬೇಸತ್ತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಡಿಟಿಂಗ್ ಸಂಸ್ಥೆ 'ಡೆಲಾಯ್ಟ್' (Deloitte) ಹಾಗೂ ಮಂಡಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಸರಣಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಇದು ಹೂಡಿಕೆದಾರರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಮೇಲಿದ್ದ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿತು.

ಬಿಸಿಸಿಐ (BCCI) ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ಜರ್ಸಿ ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ, ಫಿಫಾ (FIFA) ವಿಶ್ವಕಪ್ ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ ಹಾಗೂ ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟ ಶಾರುಖ್ ಖಾನ್, ಜಾಗತಿಕ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ತಾರೆ ಲಿಯೋನೆಲ್ ಮೆಸ್ಸಿ ಅವರನ್ನು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಿ ನೇಮಿಸಲು ಕೋಟ್ಯಂತರ ರೂಪಾಯಿ ನೀಡಿ ದುಂದುವೆಚ್ಚ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮೂಲ ಶಿಕ್ಷಣದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಿಸುವ ಬದಲು ಇಂತಹ ಪ್ರಚಾರಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದ್ದು ತಪ್ಪು ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿತ್ತು.

ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಸಿಂಗಾಪುರದ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಬೈಜು ರವೀಂದ್ರನ್ ಅವರಿಗೆ 6 ತಿಂಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಮತ್ತು ಸಾಲದಾತರು ಹೂಡಿದ ಮೊಕದ್ದಮೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಕೋರ್ಟ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ತಮ್ಮ ಆಸ್ತಿ ವಿವರಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲು ವಿಫಲರಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನಿಂದನೆ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಆದರೆ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರುವ ಬೈಜು ರವೀಂದ್ರನ್, "ಈ ತೀರ್ಪು ತಮಗೆ ತೀವ್ರ ನಿರಾಶೆ ತಂದಿದೆ. ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಬಿಂಬಿತವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಹಾಗೂ ಸಾಲದಾತರೊಂದಿಗೆ ಸಂಧಾನ ಮಾತುಕತೆಗಳು ಅಂತಿಮ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದು, ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಗೆಹರಿಯಲಿದೆ" ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಕಾನೂನು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯ ಇಮೇಜ್ ಅನ್ನು ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿದೆ.

ಈ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ನೇರ ಪೆಟ್ಟು ಬಿದ್ದಿರುವುದು ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಾವಿರಾರು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ. ಕಳೆದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬೈಜೂಸ್ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ 10,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನೌಕರರನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿದೆ. ಇನ್ನುಳಿದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ತಿಂಗಳುಗಟ್ಟಲೆ ಸಂಬಳ ನೀಡಿಲ್ಲ. ಭವಿಷ್ಯ ನಿಧಿ (PF) ಹಣವನ್ನೂ ಜಮಾ ಮಾಡದ ಕಾರಣ ನೌಕರರು ಬೀದಿಗಿಳಿದು ಪ್ರತಿಭಟಿಸುವಂತಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಉದ್ಯೋಗ ಕಡಿತ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಿಂದೆಂದೂ ನಡೆದಿರಲಿಲ್ಲ.

ಬೈಜೂಸ್ ಪತನವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಂಪನಿಯ ಸೋಲಲ್ಲ, ಇದು ಇಡೀ ಭಾರತೀಯ ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪಾಠ. ಕೇವಲ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಹಣವನ್ನು ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಬೇಕೆಂಬ ಹಪಾಹಪಿತನ, ಆಂತರಿಕ ಆಡಳಿತದ (Corporate Governance) ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರೆ ಎಂತಹ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾದರೂ ಕುಸಿದು ಬೀಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಬೈಜೂಸ್ ಜ್ವಲಂತ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಎಷ್ಟೇ ಮುಂದುವರಿದರೂ, ಶಿಕ್ಷಣದ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ನೈತಿಕತೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರ ತೃಪ್ತಿ ಮುಖ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಬೈಜೂಸ್ ಮರೆತಿದ್ದರ ಫಲವನ್ನು ಇಂದು ಉಣ್ಣುತ್ತಿದೆ,(ಏಜೆನ್ಸೀಸ್​).