ಯು ಎಸ್ ಪಾಟೀಲ ದಾಂಡೇಲಿ
ದೇಶದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು ಎಲ್ಲಿ ಗೊತ್ತೆ? ಅದು ನಮ್ಮ ದಾಂಡೇಲಿಯಲ್ಲಿಯೇ! ಇದೇ ದಾಂಡೇಲಿ ಫೆರೋಅಲೈಸ್ ಪ್ರೖೆವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಕಂಪನಿಯ ಕಾರ್ಖಾನೆ. ಡಿಎಸ್ಎಫ್ಎ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
1955ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಈ ಕಾರ್ಖಾನೆಯು ಕಾರಣಾಂತರಗಳಿಂದಾಗಿ 2001ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿದೆ. ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಗುತ್ತಿಗೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ ಪಡೆದ 196 ಎಕರೆ ಜಾಗ ಈಗ ತಕರಾರಿನಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಕಂಪನಿ ಪುನರಾರಂಭವಾಗುವುದೋ, ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಈ ಜಾಗ ಮರಳಿ ಹೋಗುವುದೋ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ.
56 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಿ, ಸಹಸ್ರಾರು ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಕಲ್ಪಿಸಿದ ಈ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಇತಿಹಾಸ ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.
ದೇಶದ ಮೊದಲ ಫೆರೊ ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಾದ ದಾಂಡೇಲಿ ಫೆರೋಅಲೈಸ್ ಪ್ರೖೆವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಡಿಎಸ್ಎಫ್ಎ) ನಗರದ ಟೌನ್ಶಿಪ್ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದು 1955-1956ರಲ್ಲಿ.
ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯವರು ಅಂದಿನ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಂದ ದಾಂಡೇಲಿಯ ಕುಂಬಾರಕೊಪ್ಪ ಗ್ರಾಮದ ಸರ್ವೆ ನಂಬರ್ 6-ಬ ದಲ್ಲಿ 5/10/1956ರಂದು ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ 96 ಎಕರೆ ಹಾಗೂ ಎರಡನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ 1/7/1965ರಂದು 100 ಎಕರೆ ಅಂದರೆ ಒಟ್ಟು 196 ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಲೀಸ್ ಮೇಲೆ ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಅದರಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಈ ಗುತ್ತಿಗೆ ಅವಧಿಯನ್ನು 30 ವರ್ಷ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತ್ತು.
ಡಿಎಸ್ಎಫ್ಎ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು ದಿ. ಲಾಲಭಾಯಿ ಪಟೇಲ. ನಂತರ ಇವರ ಕುಟಂಬದವರು ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರು. ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಆಡಳಿತದ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿತ್ತು. ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ಅದನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಅದಿರಿನಿಂದ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವಿವಿಧ ಗ್ರೇಡ್ಗಳ ಉತ್ಪನ್ನ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಿಲ್ಕೊ ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಮತ್ತು ಫೆರೊ ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ನ ವಿವಿಧ ಆಕಾರದ ಬ್ಲಾಕ್ಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ದೇಶದ ನಾನಾ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ, ಅದರಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸ್ಟೀಲ್ (ಕಬ್ಬಿಣ) ತಯಾರಿಸುವ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ತಯಾರಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಕಾರ್ಖಾನೆಯು ತನ್ನ ಉತ್ತುಂಗ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 20ರಿಂದ 30 ಟನ್ ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ವಸ್ತುಗಳ ಗ್ರೇಡ್ಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ದರ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗುತಿತ್ತು.
ಗುಜರಾತದ ಶಾಹ ಅಲ್ಯಾಸ್, ಹರಿಯಾಣದ ಜಿಂದಾಲ್ ಸ್ಟೀಲ್, ಮುಂಬೈನ ಮುಕುಂದ ಸ್ಟೀಲ್, ಜಮ್ೆಡ್ಪುರದ ಉಷಾ ಮಾರ್ಟಿನ್, ಚೆನ್ನೈನ ಎಸ್ಸಾರ್ ಸ್ಟೀಲ್, ಕೋಲ್ಕತದ ಆದ್ವಾನಿ ಸ್ಟೀಲ್, ರಾಜ್ಯದ ಹೊಸಪೇಟೆ, ಸೊಂಡೂರ, ವಿಜಯನಗರದ ಸ್ಟೀಲ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ಟೀಲ್ ಅಥಾರಿಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ನ (ಎಸ್ಎಐಎಲ್) ಘಟಕಗಳಿಗೂ ರವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ, ಈಜಿಪ್ತ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ದೇಶಗಳಿಗೂ ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಬಂದ್ ಆಗಿದೆ. ಆದರೂ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸಿರುವ ಹಳೆಯ ಉಪ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಮಾರಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿಡಲು ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯವರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಂಡು ಗತವೈಭವ ಮರಳಲಿ ಎಂಬುದು ದಾಂಡೇಲಿ ಜನರ ಅಭಿಲಾಷೆಯಾಗಿದೆ.
ಬುಲೆಟ್ಗೆ ಬಳಕೆ
ಈ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಅದಿರನ್ನು ಉಕ್ಕಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು (ಗಟ್ಟಿತನವನ್ನು) ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಉಕ್ಕನ್ನು ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯುವಿಕೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಅತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಸ್ಟೀಲ್ ಪದಾರ್ಥಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮಿಲ್ಕ್ ವ್ಯಾನ್ಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಟ್ಯಾಂಕರ್ನ ಸ್ಟೀಲ್), ರೈಲ್ವೆ ಗಾಲಿಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಮತ್ತು ದೇಶದ ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ ಬುಲೆಟ್ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಉತ್ಪನ್ನ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಬ್ಯಾಟರಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಸ್ಟೀಲ್ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಡಿಂಗ್ ರಾಡ್ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೂ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಕಾರ್ಖಾನೆ ಸಾವಿರಾರು ಕುಟಂಬಗಳ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿತ್ತು, ದಾಂಡೇಲಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಜನರ ಅನಕೂಲತೆಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರವಾಗಲಿ, ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಬೇರೊಂದು ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯಾಗಲಿ ಮುಂದೆ ಬಂದು ನಗರದ ಈ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಪುನಾರಂಭಿಸಬೇಕು. ಅಶೋಕ ಚೌಗಲೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ದಾಂಡೇಲಿ ಎಂಪ್ಲಾಯೀಸ್ ಯೂನಿಯನ್ (ಡಿಎಸ್ಎಫ್ಎ), ದಾಂಡೇಲಿ