Mahishasura : ದಸರಾ ಹಬ್ಬ ಬಂತೆಂದರೆ ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆಯ ವೈಭವ, ಜಂಬೂ ಸವಾರಿ ಮತ್ತು ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಮೈಸೂರು ನಗರಕ್ಕೆ ಆ ಹೆಸರು ಬಂದಿದ್ದು ಹೇಗೆ ಎಂಬ ಕುತೂಹಲ ನಿಮಗಿದೆಯೇ? ಈ ಹೆಸರಿನ ಹಿಂದೆ ಮಹಿಷಾಸುರ ಮತ್ತು ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯಿದೆ. ಈ ಕಥೆಯೇ ಇಂದಿಗೂ ಮೈಸೂರು ದಸರೆಯ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.
ಜನಪ್ರಿಯ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಹಿಂದೆ ಮಹಿಷಾಸುರ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸ ರಾಜನು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಎಮ್ಮೆ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮಹಿಷಾಸುರನು ತನ್ನ ಬಲದಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದನು ಎಂದು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವನ ಉಪಟಳದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯಲು ದೇವತೆಗಳು ಆದಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಿದ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯು ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿ ಮಹಿಷಾಸುರನ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧಳಾದಳು. ಇಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯು ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದಳು ಎಂಬುದು ಈ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯ ಸಾರ.
ಈ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಿಷಾಸುರನ ಊರು ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ‘ಮಹಿಷಾಸುರನ ಊರು’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಹೆಸರು ‘ಮಹಿಷೂರು’ ಎಂಬ ರೂಪದಿಂದ ಮೈಸೂರ ಎಂದು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿತು ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ವಿವರಣೆಯಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಕನ್ನಡದ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು ಮೈಸೂರು ಆಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತದ ಇತಿಹಾಸ ಪುಟದಲ್ಲಿಯೂ ನಗರದ ಹೆಸರನ್ನು ಮಹಿಷಾಸುರನ ಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಆದರೆ, ಈ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲವನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಮೈಸೂರು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳೂ ಇವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮಹಿಷಾಸುರನ ಕಥೆಯು ನಗರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರೂ, ಹೆಸರಿನ ಮೂಲದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕೇವಲ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯಿಂದಲೇ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಮೈಸೂರಿನ ಸಮೀಪವಿರುವ ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟವು ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯದಿಂದಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ಮಹಿಷಾಸುರನ ಪ್ರತಿಮೆಯೂ ಈ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಷಾಸುರನ ಮೇಲೆ ದೇವಿಯ ವಿಜಯವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ನವರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ವಿಜಯದಶಮಿಯ ಆಚರಣೆಗಳು ಮೈಸೂರು ದಸರೆಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತನ್ನು ನೀಡಿವೆ. ಇಂದಿಗೂ ಮೈಸೂರು ದಸರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅರಮನೆಯ ವೈಭವದ ಆಚರಣೆಗಳು, ಅಂಬಾರಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ನಾಡಿನ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಸವವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿವೆ.
ಒಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆ, ಒಂದು ನಗರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತು ಆಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಮೈಸೂರಿನ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಮಹಿಷಾಸುರನ ಕಥೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲ ಅದು ನಗರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಹಾಗೂ ದಸರೆಯ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಒಳಿತಿನ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಾರುವ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ಕಥೆ, ಮೈಸೂರು ದಸರೆಗೆ ಇಂದಿಗೂ ವಿಶೇಷ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, (ಏಜೇನ್ಸಿಸ್).