Mysuru Dasara 2026 : ದಸರಾ ಬಂತೆಂದರೆ ಸಾಕು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹಬ್ಬದ ಸಡಗರ. ಮೈಸೂರಿನ ಅರಮನೆ ದೀಪಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಜಂಬೂ ಸವಾರಿಯ ಸಂಭ್ರಮ ಮನೆಮಾಡುತ್ತದೆ, ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾವಣನ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿದರೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗರ್ಬಾ ಮತ್ತು ದಾಂಡಿಯಾ ನೃತ್ಯಗಳು ಜನರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಒಂದೊಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುವ ಈ ಹಬ್ಬದ ಹಿಂದಿರುವ ಕಥೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾಗಿವೆ. ದಸರಾ ಎಂದರೆ ರಾವಣನ ಸಂಹಾರದ ನೆನಪಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಇದರ ಹಿಂದೆ ದುರ್ಗಾದೇವಿ, ಮಹಿಷಾಸುರ, ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಥೆಗಳೂ ಇವೆ.
ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಬೇರೆಬೇರೆ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದಸರಾ ಅಥವಾ ದಶಹರಾ ಎಂದರೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಜಯದಶಮಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಸೇರಿದಂತೆ ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದುರ್ಗಾ ಪೂಜೆಯ ಸಂಭ್ರಮವೇ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳು ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಒಳಿತಿನ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಿಸುವುದೇ ಈ ಹಬ್ಬದ ಮುಖ್ಯ ಆಶಯ.
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನವರಾತ್ರಿಯ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ಆಚರಣೆಯ ಬಳಿಕ ಹತ್ತನೇ ದಿನ ವಿಜಯದಶಮಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗದ ಆಶ್ವಯುಜ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ದಶಮಿಯಂದು ಈ ಹಬ್ಬ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ದಿನದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇವೆ.
ದಸರಾ ಹಬ್ಬದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಥೆ ರಾಮಾಯಣದ್ದು. ಲಂಕೆಯ ರಾಜ ರಾವಣನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಶ್ರೀರಾಮನು ವಾನರ ಸೇನೆಯ ನೆರವಿನಿಂದ ಲಂಕೆಯ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧ ಸಾರಿದನು. ದೀರ್ಘ ಹೋರಾಟದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ರಾವಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದನು ಎಂಬುದು ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಥೆ.
ಈ ವಿಜಯದ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ರಾವಣ, ಅವನ ಮಗ ಮೇಘನಾದ ಮತ್ತು ಸಹೋದರ ಕುಂಭಕರ್ಣನ ಬೃಹತ್ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸುಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ನಾಟಕದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ರಾಮಲೀಲಾ ಕೂಡ ಈ ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಕೆಟ್ಟತನ ಎಷ್ಟೇ ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಕೊನೆಗೆ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಜಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಈ ಆಚರಣೆ ಸಾರುತ್ತದೆ.
ದಸರಾ ಹಬ್ಬದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಥೆ ದುರ್ಗಾದೇವಿ ಮತ್ತು ಮಹಿಷಾಸುರನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಿಷಾಸುರನು ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ವರ ಪಡೆದಿದ್ದನು. ಯಾವ ಪುರುಷನಿಂದಲೂ ತನಗೆ ಸಾವು ಬರಬಾರದು ಎಂದು ವರ ಕೇಳಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಳೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದ ಅವನು, ತನ್ನನ್ನು ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆ ಸೋಲಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನೇ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದ್ದನು.
ವರದ ಬಲದಿಂದ ಅಹಂಕಾರಗೊಂಡ ಮಹಿಷಾಸುರನು ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಸಂಕಷ್ಟ ಉಂಟುಮಾಡತೊಡಗಿದನು. ಆಗ ದೇವತೆಗಳ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ದುರ್ಗಾದೇವಿ ಅವತರಿಸಿ ಅವನ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದಳು ಎಂಬುದು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿನ ಕಥೆ. ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದ ಹೋರಾಟದ ಬಳಿಕ ಹತ್ತನೇ ದಿನ ದೇವಿಯು ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದಳು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನವರಾತ್ರಿಯ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳು ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದು, ಹತ್ತನೇ ದಿನ ವಿಜಯದಶಮಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ದುರ್ಗಾ ಪೂಜೆಯು ಅತ್ಯಂತ ವೈಭವದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ದುರ್ಗಾದೇವಿಯ ಮೂರ್ತಿಗಳು, ಕಲಾತ್ಮಕ ಮಂಟಪಗಳು ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಜನಾ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಈ ಹಬ್ಬದ ವಿಶೇಷತೆಗಳಾಗಿವೆ.
ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥೆಯಲ್ಲಿಯೂ ವಿಜಯದಶಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಪ್ರಸಂಗವಿದೆ. ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು ತನ್ನ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಶಮೀ ಮರದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಸಿಟ್ಟಿದ್ದನು ಎಂಬ ಕಥೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಕೌರವರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪರಾಕ್ರಮ ಮೆರೆದನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನ ವಿಜಯ ಮತ್ತು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ವಿಜಯದಶಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ದಿನ ಆಯುಧ ಪೂಜೆ, ಶಮೀ ( ಬನ್ನಿ) ವೃಕ್ಷದ ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಕಾರ್ಯಗಳ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ನೀಡುವ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಶಮೀ ಮರದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಸಿಟ್ಟ ಆಯುಧಗಳೆಲ್ಲವೂ ಬಂಗಾರವಾಗಿದ್ದವು ಆದ ಕಾರಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬನ್ನಿ ಎಲೆಯನ್ನು ದಸರಾ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾರದ ರೂಪ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಶುಭ ಹಾರೈಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಸಹ ಇಂದಿಗೂ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ.
ದಸರಾ ಕೇವಲ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ವಿಜಯದ ಕಥೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಅಧಿದೇವತೆಯಾದ ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯೂ ಈ ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳು, ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಕಲಿಕಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅಕ್ಷರಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಸುವುದು, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಆರಂಭಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಕೈಹಾಕುವುದು ಶುಭವೆಂದು ಅನೇಕರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಒಳಿತಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡಲು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುವ ಹಬ್ಬವಾಗಿ ವಿಜಯದಶಮಿ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ.
ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿಯ ಒಂಬತ್ತು ರಾತ್ರಿಗಳೂ ಗರ್ಬಾ ಮತ್ತು ದಾಂಡಿಯಾ ನೃತ್ಯಗಳ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ದುರ್ಗಾ ಪೂಜೆ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾಗಿದ್ದು, ಸುಂದರ ಮಂಟಪಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಿಯ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಕುಲ್ಲು ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ದೇವರ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜಾತ್ರೆಗಳು ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಮೆರುಗು ನೀಡುತ್ತವೆ.
ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟೆಗಳಿಗೆ ದೀಪಾಲಂಕಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಮಿಳುನಾಡು ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಜೋಡಿಸುವ ಗೊಲು ಅಥವಾ ಬೊಮ್ಮೈ ಕೊಲು ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಅರಮನೆಯ ವೈಭವ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಜಂಬೂ ಸವಾರಿಯಿಂದ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ರಾವಣನ ಸಂಹಾರವಾಗಲಿ, ಮಹಿಷಾಸುರನ ವಧೆಯಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಅರ್ಜುನನ ವಿಜಯವಾಗಲಿ, ಈ ಕಥೆಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಸಂದೇಶ ಒಂದೇ ಅಹಂಕಾರಕ್ಕಿಂತ ಧರ್ಮ ದೊಡ್ಡದು, ಅನ್ಯಾಯಕ್ಕಿಂತ ನ್ಯಾಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟದರ ವಿರುದ್ಧ ಒಳ್ಳೆಯದು ಗೆಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ದಸರಾ ಕೇವಲ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಟ್ಟ ಗುಣಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಒಳ್ಳೆಯತನವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನೆನಪಿನ ದಿನವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಹೊಸ ಉತ್ಸಾಹದೊಂದಿಗೆ ಮರಳುವ ವಿಜಯದಶಮಿ, ಭಾರತದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಒಂದೇ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಬೆಸೆಯುತ್ತದೆ. ಆಚರಣೆಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು, ಕಥೆಗಳು ಹಲವು ಇರಬಹುದು, ಆದರೆ ಒಳಿತಿನ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಿಸುವ ಭಾವನೆ ಮಾತ್ರ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.