ಪ್ರಜಾಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಗೆ ಬಸವಪಾಠ

|ಯೋಗೀಶ್ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ

‘ಅನುಭವ ಮಂಟಪ’ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ತತ್ತ್ವ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆದವರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರಾದ ಗುರುಬಸವಣ್ಣನವರು. 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂದಿನ ರಾಜಸತ್ತೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿಯೇ ನಾಡಿಗೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಬೆಳಕನ್ನು ಹರಿಸಿದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದಾರ್ಶನಿಕ. ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸಮಾನತೆ ಹಕ್ಕು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಅವರದು. ಒಬ್ಬ ಪ್ರಜಾಪ್ರತಿನಿಧಿ ಯಾವ ಆದರ್ಶದ ನೈತಿಕ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗಬೇಕೆಂಬ ತತ್ತ್ವ-ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಅವರು ಸಾಕ್ಷಿಪ್ರಜ್ಞೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಬಿಜ್ಜಳ ರಾಜನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದಂಥ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಿಸಿ, ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಆದರ್ಶ ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪ್ರಜಾಪ್ರತಿನಿಧಿಗೂ ದಾರಿದೀಪ. ಪ್ರಜಾಪ್ರತಿನಿಧಿ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಸ್ಥ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆದರ್ಶಮೌಲ್ಯಗಳ ಆರಾಧಕನಾಗಿರಬೇಕೆಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಬಸವಣ್ಣ ಉಪದೇಶಿಸಿದಂಥ ಸಂದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.

ಹೊನ್ನಿನೊಳಗೊಂದೊರೆಯ ಸೀರೆಯೊಳಗೊಂದೆಳೆಯ

ಅನ್ನದೊಳಗೊಂದಗುಳ

ಇಂದಿಂಗೆ ನಾಳಿಂಗೆ ಬೇಕೆಂದೆನಾದಡೆ

ನಿಮ್ಮಾಣೆ, ನಿಮ್ಮ ಪುರಾತರಾಣೆ

ನಿಮ್ಮ ಶರಣ (ಸಮಾಜ) ರಿಗಲ್ಲದೆ ಮತ್ತೊಂದಕ್ಕೆ ಈಯೆನು;

ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವಾ (ನಿರಾಕಾರ ತತ್ತ್ವ) ನಿಮ್ಮಾಣೆ!

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತ ಕಾಪಾಡುವಂಥ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತ ಪ್ರಜಾಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಎಂದೂ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವಾರ್ಥಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಬಾರದೆಂಬ ಸಂದೇಶ ನಾವಿಲ್ಲಿ ಅವಲೋಕಿಸಬಹುದು. ‘ಹೊತ್ತಾರೆ ಎದ್ದು ಸರ್ವಜನರ ಕಲ್ಯಾಣದ ಸಮಗ್ರ ವಿಕಾಸಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದ ಜನಹಿತ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸಬೇಕೇ ವಿನಾ ಎದ್ದು ಕಣ್ಣು ಹೊಸೆಯುತ್ತ ಎನ್ನ ಒಡಲಿಂಗೆ, ಎನ್ನ ಒಡವೆಗೆ ಮತ್ತು ಎನ್ನ ಮಡದಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆಂದು ಕುದಿದೆನಾದಡೆ ತಲೆದಂಡ!’ ಎಂದು ತಿಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಬಸವಣ್ಣ ಪ್ರಜಾಪ್ರತಿನಿಧಿಯ ದಿನಚರಿ ಯಾವ ರೀತಿ ಸಾಗಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಮನಗಾಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪರಿಶ್ರಮದ ಪ್ರತೀಕವಾದ ಹಣದ ಒಂದೆಳೆಯೂ ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಬಳಕೆಯಾಗದೆ ಲಿಂಗಸ್ವರೂಪವಾದ ಸಮಾಜದ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಸಲ್ಲುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಕರ್ತವ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆ ಸದಾ ಪ್ರಜಾಪ್ರತಿನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತವಿರಬೇಕೆಂಬ ಶುದ್ಧ ನೈತಿಕ ತತ್ತಾ್ವಭಿಪ್ರಾಯ ಬಸವಣ್ಣರದ್ದು.

ಪರಧನ ಮತ್ತು ಪರಸ್ತ್ರೀ: ಪ್ರಜಾಪ್ರತಿನಿಧಿ ನೈತಿಕ ಆದರ್ಶ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿಯೇ ಜೀವಿಸಬೇಕೆಂದು ತಿಳಿಸುವ ಬಸವಣ್ಣ ಪ್ರಜಾಪ್ರತಿನಿಧಿ ಎಂದೂ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ತಿಲಾಂಜಲಿ ನೀಡಬಾರದು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರತಿನಿಧಿ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಂದ ವಿಮುಖನಾದರೆ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ತಪ್ಪುಸಂದೇಶ ರವಾನಿಸಿದಂತೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ಸಮಾಜ ತಪ್ಪು ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗಿ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಈ ವಿಚಾರಧಾರೆ ಅವರೊಳಗಿನ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಮುತ್ಸದ್ದಿತನಕ್ಕೊಂದು ಹಿಡಿದ ಕೈಗನ್ನಡಿ.

ಹರಿವ ಹಾವಿಂಗಂಜೆ, ಉರಿಯ ನಾಲಿಗೆಗಂಜೆ

ಸುರಗಿಯ ಮೊನೆಗಂಜೆ!

ಒಂದಕ್ಕಂಜುವೆ, ಒಂದಕ್ಕಳುಕುವೆ;

ಪರಸ್ತ್ರೀ -ಪರಧನವೆಂಬೀ ಜೂಬಿಂಗಂಜುವೆ!

ಮುನ್ನಂಜದ ರಾವಣನೇ ವಿಧಿಯಾದ ಕಾರಣ

ಅಂಜುವೆನಯ್ಯಾ, ಕೂಡಲ ಸಂಗಮದೇವಾ (ನಿರಾಕಾರ ತತ್ತ್ವ).

ಪರಧನ ಮತ್ತು ಪರಸ್ತ್ರೀಗಳ ಸಂಗದಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಚಾರಿತ್ರ್ಯವೇ ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮನಗಂಡಿದ್ದ ಬಸವಣ್ಣ ಅವುಗಳಿಂದ ಬಹುದೂರ ಇರಬೇಕೆಂಬ ಸಂದೇಶ ಪ್ರಜಾಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಸಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಪ್ರಜಾಪ್ರತಿನಿಧಿ ಎಂದೂ ಅಂತರಂಗ ಮತ್ತು ಬಹಿರಂಗದೊಳಗೊಂದು ವೇಷ ಧರಿಸಿ ಜೀವಿಸಬಾರದು ಎನ್ನುವ ಅವರು ನಿರ್ವಂಚನೆಯ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅಧಿಕಾರ ಲಾಲಸೆ, ಅಹಂಕಾರ, ಸಂಪತ್ತಿನ ಅತಿ ಸಂಗ್ರಹ, ಮೋಸ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿ ವಾರ್ತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೆಲಸಕಾರ್ಯಗಳೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರರ್ಥಕ ಎನ್ನುವಂತಹ ವಾದ ಸರಣಿ ಅವರದು.

ಆಯುಷ್ಯವುಂಟು ಪ್ರಳಯವಿಲ್ಲೆಂದು:

ಅರ್ಥವ ಮಡುಗದಿರಿ; ಆಯುಷ್ಯ ತೀರಿ ಪ್ರಳಯ ಬಂದಡೆ ಅರ್ಥವನುಂಬುವರಿಲ್ಲ

ನೆಲನನಗೆದು ಮಡುಗದಿರಾ

ನೆಲ ನುಂಗಿದಡುಗುಳುವುದೆ?

ನೀರ ಮೇಲಿನ ಗುಳ್ಳೆಯಂತೆ ಅಶಾಶ್ವತವಾದ ಈ ಕಾಯದ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಮನುಷ್ಯ ನಾನಾ ವೇಷ ಧರಿಸಿ, ಮಡದಿ ಮಕ್ಕಳ ಹಿತ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆಂದು ಮೋಸ ಮತ್ತು ವಂಚನೆ ಹಾದಿ ತುಳಿದು ಹಣ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಅದನ್ನು ಗುಪ್ತಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬಚ್ಚಿಡುವ ಸ್ವಾರ್ಥಪರ ಚಿಂತನೆಯವರನ್ನು ಕಂಡು ‘ಕಾಂಚನಕ್ಕೆ ಕೈ ನೀಡುವ ಜಗ ಭಂಡರ ಮೆಚ್ಚುವನೆ ಪರಮಾತ್ಮನು!’ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಖಿಲ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚರಾಚರ, ಜಡಚೇತನಗಳೆಲ್ಲವೂ ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದ ಕೊಡಲ್ಪಟ್ಟವುಗಳು. ಅವುಗಳನ್ನು ಮನುಷ್ಯ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕೇ ವಿನಾ ಅವುಗಳ ದುರುಪಯೋಗ ಮತ್ತು ಅತಿ ಸಂಗ್ರಹ ಪರಮಾತ್ಮನ ಸೃಷ್ಟಿ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದದ್ದೆಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

ಹಣವನ್ನು ಸದಾ ನೀತಿಯುತ ಹಾದಿಯಿಂದಲೇ ಗಳಿಸಬೇಕು. ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಬಂದ ಹಣ ಬಹುಕಾಲ ಉಳಿಯದು ಮತ್ತು ಒಳಿತು ಆಗದು ಎನ್ನುವ ಅವರ ಸಂದೇಶದ ನುಡಿಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕಲ್ಯಾಣದ ಆಶಯವಿದೆ. ‘ಹಣ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಅದನ್ನು ನಿಕ್ಷೇಪ ಮಾಡುವ ಬದಲು ಅದು ಯೋಗ್ಯರಾದವರ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ಸದ್ಬಳಕೆಯಾಗಬೇಕು. ಹಣ ಎಂದೂ ನಿಂತ ನೀರಾಗದೇ ಅದು ಹರಿಯುವ ನದಿಯಾಗಬೇಕು. ಹಣ ಅಥವಾ ಸಂಪತ್ತಿನ ಕ್ರೋಡೀಕರಣ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ರಾಜಮಾರ್ಗವಾಗುತ್ತದೆ’ ಎಂಬ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂದೇಶ ಅವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿದೆ.

ಬಸವಣ್ಣ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾರ್ಥ, ಮೋಸ ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದಂಥ ಮನೋವೃತ್ತಿಗಳು ಮನಸ್ಸಿನ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಅವುಗಳಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಬದುಕಬೇಕೆಂಬ ಉದ್ದೇಶ ಅವರದು. ಧಾರ್ವಿುಕತೆಯ ಶೂನ್ಯತ್ವ

ಭಾವ ಮನುಷ್ಯನ ಸ್ವಾರ್ಥ, ಮೋಸ ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದಂಥ ಕೃತ್ಯಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ ಎನ್ನುವ ಅವರು ಸಮಾಜಮುಖಿ ಚಿಂತನೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರಮುಖ ಧ್ಯೇಯವಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.

ಕುದುರೆ ಸತ್ತಿಗೆಯವರ ಕಂಡಡೆ ಹೊರಳಿ

ಬಿದ್ದು ಕಾಲ ಹಿಡಿವರು;

ಬಡಭಕ್ತರು ಬಂದಡೆ ಎಡೆಯಿಲ್ಲ ಅತ್ತ ಸನ್ನಿಯೆಂಬರು;

ಎನ್ನೊಡೆಯ ಕೂಡಲ ಸಂಗಮದೇವ (ನಿರಾಕಾರ ತತ್ತ್ವ)

ತಡೆಗೆಡಹಿ ಮೂಗು ಕೊಯ್ಯದೆ ಮಾಣ್ವನೆ?

ಅಧಿಕಾರ ಎನ್ನುವಂಥದ್ದು ಒಂದು ವಿಷದಂತೆ! ಅದು ಮನುಷ್ಯನ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ ಭ್ರಷ್ಟಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹೃದಯವನ್ನು ಕಠಿಣಗೊಳಿಸಿ, ಮನವನ್ನು ದಾರಿ ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಜಾಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸದಾ ವಿವೇಕಶಾಲಿಯಾಗಿರಬೇಕು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ಮಯಗೊಂಡ ಪ್ರಜಾಪ್ರತಿನಿಧಿ ಎಂದಿಗೂ ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಬಡವನೆಂಬ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳದೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮಾನಭಾವದಿಂದ ಕಾಣುವ ಸಮಾನತೆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರಬೇಕು. ಪ್ರಜಾಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸ್ವಜನ ಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದಲೂ ದೂರವಿರಬೇಕೆನ್ನುವ ಅವರು ಸಮಾಜದ ಹಿತ ಕಾಪಾಡುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರತಿನಿಧಿಯ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿರಬೇಕೆನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಎನಗಿಂತ ಕಿರಿಯರಿಲ್ಲ,

ಶಿವಭಕ್ತರಿಗಿಂತ ಹಿರಿಯರಿಲ್ಲ;

ನಿಮ್ಮ ಪಾದ ಸಾಕ್ಷಿ, ಎನ್ನ ಮನ ಸಾಕ್ಷಿ!

ಕೂಡಲ ಸಂಗಮದೇವಾ (ನಿರಾಕಾರ ತತ್ತ್ವ) ಎನಗಿದೆ ದಿಬ್ಯ!

ವ್ಯಕ್ತಿಗಿಂತ ಸಮಾಜ ದೊಡ್ಡದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಸಮಾಜದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ವಹಿತ ಮರೆತು ಸೇವಕನಾಗಿ ಸಮಾಜದ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರತಿನಿಧಿ ಶ್ರಮಿಸಬೇ ಕೆಂದು ಬಸವಣ್ಣ ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ‘ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸದಾ ಪರಿಶುದ್ಧನಾಗಿರ ಬೇಕು. ಅನ್ಯಾಯ, ಅಕ್ರಮ, ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ಅಸೂಯೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿರಬೇಕು. ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ನಂಬಿ ನಾವು ಸದ್ಗುಣಿಯಾಗಿ ಸಮಾಜಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು’ ಎಂಬ ಅವರ ನುಡಿಗಳು ಪ್ರಜಾಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ ದಿವ್ಯ ಮಂತ್ರೋಪ ದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ನಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನ ಸಹ ಈ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನೇ ಪ್ರತಿಪಾದಿ ಸಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *