ಭಾರತೀಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ನೆಲೆಯ ‘ಉತ್ತರಕಾಂಡ’

 ಯಾವ ಕಾದಂಬರಿ ಬರೆದರೂ ಅದು ಸಾವಿರಾರು ಓದುಗರಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲ ಮೂಡಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಭಾರತದ ಏಕೈಕ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರೆಂದರೆ ಡಾ. ಎಸ್.ಎಲ್.ಭೈರಪ್ಪ ಎನ್ನಬಹುದು. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣಕ್ಕೆ ಸೃಜನಶೀಲ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಬಂದಿರುವ ಅವರ ನೂತನ ಕೃತಿ ಕಾದಂಬರಿಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಮೂಡಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದೆ. ‘ಉತ್ತರಕಾಂಡ’ದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವ ಲೇಖನ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಅಂದಹಾಗೆ, ಈ ಕಾದಂಬರಿ ನಾಳೆಯಿಂದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

 | ಡಾ. ಜಿ.ಬಿ. ಹರೀಶ್

ಮಹಾಕವಿ ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ‘ತಿಣುಕಿದನು ಫಣಿರಾಯ ರಾಮಾಯಣದ ಕವಿಗಳ ಭಾರದಲಿ’ ಎಂದಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೂ ನಾಗಚಂದ್ರ, ತೊರವೆ ನರಹರಿ, ಮುದ್ದಣ, ಮಾಸ್ತಿ, ಕುವೆಂಪು, ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯ್ಲಿ ಮುಂತಾದ ಸಾಹಿತಿಗಳು ರಾಮಾಯಣ ಕುರಿತು ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ‘ಚಿತ್ರಪಟ ರಾಮಾಯಣ’ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ರಾಮಾಯಣಗಳವೆ. ‘ತಾರಾ ಜಾನಕಿಯಂ ಪೋಗಿ ತಾರಾ ತರಳ ನೇತ್ರೆಯಂ’ ಎಂಬ ಮಾತು ಆದಿಕೃತಿ ‘ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ’ದಲ್ಲೇ ಇದೆ. ಸೀತೆಯ ಮನಸ್ಥಿತಿಯ ಹುಡುಕಾಟ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸೆಳೆದಿದೆ. ಎ.ಎನ್. ಮೂರ್ತಿರಾಯರ ‘ಸೀತಾಪರಿತ್ಯಾಗ’ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ, ಕಾಳಿದಾಸನ ರಘುವಂಶ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮೀಶನ ಜೈಮಿನೀಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಸೀತಾಪರಿತ್ಯಾಗದ ಕುರಿತ ವಿವೇಚನೆ ಇದೆ. ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸ್ವಾರಸ್ಯವೆಂದರೆ ರಾಮಾಯಣ ಬರೆದವರು ಮಹಾಭಾರತವನ್ನು, ಮಹಾಭಾರತ ಬರೆದವರು ರಾಮಾಯಣ ಬರೆದದ್ದು ಕಮ್ಮಿ. ಆದರೆ ‘ಪರ್ವ’ ಬರೆದ ಭೈರಪ್ಪನವರು ರಾಮಾಯಣ ಆಧರಿಸಿದ ‘ಉತ್ತರಕಾಂಡ’ ಕಾದಂಬರಿ ರಚಿಸಿ ಸೀಮೋಲ್ಲಂಘನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆನ್ನಬಹುದು. ‘ಪರ್ವ’ ವ್ಯಾಸಭಾರತಕ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಸೃಜನಶೀಲ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾದರೆ, ‘ಉತ್ತರಕಾಂಡ’ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಸ್ಪಂದನ. ಹೀಗೆ ಅವರು ವ್ಯಾಸ, ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳ ಋಣ ತೀರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ವೇದ-ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಗಂಭೀರ ತಾತ್ವಿಕತೆಗಿಂತ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರವಾಗುವುದು ಕಥಾಸಾಹಿತ್ಯ. ‘ರಾಮಾಯಣ-ಮಹಾಭಾರತ ಭಾರತದ ಎರಡು ಭಾಷೆಗಳು’ ಎಂದು ಕೆ.ವಿ.ಸುಬ್ಬಣ್ಣ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಅದು ದಿಟ. ಸೀತೆಯ ಸಂಕಟ, ದ್ರೌಪದಿಗಾದ ಮಾನಸಿಕ ಗಾಯ, ಹನುಮನ ಭಕ್ತಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ-ಭರತರ ರಾಮಪ್ರೇಮ, ಭೀಮ-ಅರ್ಜುನರ ಪರಾಕ್ರಮ ಇವೆಲ್ಲ ಭಾರತೀಯ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಯುಗಯುಗಳಿಂದ ಆಳುತ್ತಿವೆ. ಈ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಕಾದಂಬರಿಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿಯೂ ತರಬಹುದು. ‘ಪರ್ವ’ದಲ್ಲಿ ಭೈರಪ್ಪನವರು ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಕಾಮ, ಅಧಿಕಾರದ ಮದ ಇವು ‘ಪರ್ವ’ದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು. ‘ಉತ್ತರಕಾಂಡ’ದಲ್ಲೂ ಭೈರಪ್ಪನವರು ಅನುಸರಿಸುವ ವಾಸ್ತವಮಾರ್ಗದ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾದ ನಿರೂಪಣೆ ಇದೆ. ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಧಾನಗಳ ಅಳವಡಿಕೆ ಇದೆ. ಆದರೆ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಂಶಗಳು ಅಲ್ಲಿಗಿಂತ ಇಲ್ಲಿ ಕಮ್ಮಿ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ರಾಮಾಯಣದ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪ. ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಕೃತಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬಯಲಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಗಂಗೆಯಂತೆ ಪಾರದರ್ಶಕ ಕಾವ್ಯಜಲ. ಹಾಗಾಗಿ ‘ಉತ್ತರಕಾಂಡ’ದ ಗತಿಯೂ ಸಮಾಧಾನದ್ದು. ಇಲ್ಲಿ ಭೈರಪ್ಪನವರಿಗೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿಗೆ ಆದರ್ಶವಾದ ಕಾವ್ಯಹದವೇ ಮಾದರಿ. ‘ಪರ್ವ’ವಾದರೋ ಗಂಗೋತ್ರಿಯಿಂದ ಬಯಲಿಗೆ ಧುಮುಕುವ ಗಂಗೆಯಂತೆ. ಮಹಾಭಾರತದ 18 ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿಗೆ ‘ಪರ್ವಗಳು’ ಎಂದೇ ಹೆಸರು. ರಾಮಾಯಣದ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ‘ಕಾಂಡ’ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಭೈರಪ್ಪನವರು ಎರಡೂ ಕಾದಂಬರಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಿಡುವಾಗ ಅದೇ ಕ್ರಮ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

‘ಪರ್ವ’ ದ್ರೌಪದಿಯಿಂದ ಕೊನೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ‘ಉತ್ತರಕಾಂಡ’ ಸೀತೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ರಸದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪುವ ಭೈರಪ್ಪನವರು ಆಳದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸೃಜನಶೀಲ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡೇ ಉತ್ತರಕಾಂಡ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಆಚಾರ್ಯ ಅಭಿನವಗುಪ್ತರು ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಾಂತರಸ ಕಂಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಭೈರಪ್ಪನವರು ಅಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ದುರಂತಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತಂದಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತೆ ಗರ್ಭ ಧರಿಸುವಂತೆ ಕುಂತಿ ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಸೊಸೆ ದ್ರೌಪದಿಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಅವಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ‘ಕುರುಕುಲಕ್ಕೆ ಸೊಸೆಯಾಗಿ ಬಂದ ನೀವು ಹೀಗೆ ಹೇಳುವುದೇ’ ಎಂದು ಉತ್ತರಕೊಡುತ್ತಾಳೆ. ನಿಸ್ಸಹಾಯಕ ಧರ್ಮರಾಜನಿಂದ ಈ ಗದ್ಯಮಹಾಕಾವ್ಯ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ‘ಉತ್ತರಕಾಂಡ’ವು ರಾಮನಿಂದ ಹೊರದೂಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸೀತೆಯು ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಲವಕುಶರಿಗೆ ಮೊಲೆಯೂಡಿಸುವ ದೃಶ್ಯದಿಂದ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರೇಮ ಅಂದರೆ ಏನು? ರಾಮ-ಸೀತೆಯರ ಸಂಬಂಧ ಪ್ರೇಮಮೂಲದ್ದೇ ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಧರ್ಮಮೂಲದ್ದೇ? ಲಕ್ಷ್ಮಣ-ಊರ್ವಿುಳೆಯರ ಸಂಬಂಧದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಇಲ್ಲಿ ಭೈರಪ್ಪನವರನ್ನು ಕಾಡಿದೆ. ಸೀತೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ಅವಳ ಹೆಣ್ಣುತನ, ಮುಗ್ಧತೆ, ಅವಳ ಪತ್ನಿತ್ವ ಇವು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗತಿಗಳು. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳದೇ ಓದುಗರ ಊಹೆಗೆ ಬಿಟ್ಟಿರುವ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಭೈರಪ್ಪನವರು ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ರಾವಣ,ದಶರಥ ಮತ್ತು ಊರ್ವಿುಳೆಯರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ).

ಇಡೀ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಕಾದಂಬರಿಕಾರನಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ಸೆಳೆದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗೆ ಭೈರಪ್ಪನವರು ಸ್ಪಂದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ‘ಕವಲು’ ಕಾದಂಬರಿಯ ಪಾತ್ರ ನಿರೂಪಣೆಗಳ ಬಗೆಗೆ ಕೆಲವು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳು ಆಕ್ಷೇಪ ತೆಗೆದಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿ ಭೈರಪ್ಪನವರು ಸೀತೆಯ ಪಾತ್ರದ ಮೂಲಕ ಅಂಥ ತಗಾದೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಒಳಉತ್ತರ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಭೈರಪ್ಪನವರು ಈ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಸೀತಾಪಕ್ಷದಲ್ಲಿರುವುದು ಕುತೂಹಲದ ಸಂಗತಿ. ಅವರು ಒಂದು ನಮೂನೆಯ ಭಾರತೀಯ ನೆಲೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದವನ್ನೇ ‘ಉತ್ತರಕಾಂಡ’ದಲ್ಲಿ ಕಲೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ದಾಂಪತ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮದ ನಡುವಿನ ಬಿರುಕು ಈ ಕಾದಂಬರಿಯ ಪ್ರಮುಖ ವಸ್ತು. ದೀರ್ಘದಾಂಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ಕಟ ಪ್ರೇಮವೇ ಇರದಿದ್ದರೆ ಅಂಥ ಮದುವೆಗಳ ಗತಿ ಏನು ಎಂಬುದು ಯಾವ ಕಾಲಕ್ಕೂ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಕಾಡಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಕಲಾಮೀಮಾಂಸಕ ಡಾ. ಆನಂದಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ತಮ್ಮ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿ ‘ದಿ ಡಾನ್ಸ್ ಆಫ್ ಶಿವ’ದಲ್ಲಿ ‘ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಣಯಾಧಾರಿತ ಮದುವೆ, ಆದರೆ ಗಂಡು ಹೆಣ್ಣಿನ ನಡುವೆ ಪ್ರಣಯ, ಆಕಷರ್ಷಣೆ ಮುಗಿದರೆ ಆ ವಿವಾಹ ಬಿದ್ದುಹೋಗುತ್ತದೆ-ರ್ತಾಕವಾಗಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಲ್ಲ ಎಂಬಂತೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ರಾಮ-ಸೀತೆಯರದು ಪ್ರಣಯವೋ, ಪ್ರೇಮವೋ, ಆದರ್ಶ ದಾಂಪತ್ಯವೋ ಎಂಬ ಹುಡುಕಾಟ ‘ಉತ್ತರಕಾಂಡ’ದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಇಂಥ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ರಾಮಾಯಣದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಕಾದಂಬರಿಯೇ ಹೊರತು ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥವಲ್ಲ. ಸೀತೆಗೆ ಮರುಗುವ ಭಾವ ಇಡೀ ಕಾದಂಬರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಂದವಾಗಿ ಹರಿದಿದೆ.

ಸೀತೆ ಎಂಬ ಹೆಸರಿಟ್ಟುಕೊಂಡವರು ಸುಖಪಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಜನಪದರಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಜನಪದ ವಿವೇಕಕ್ಕೆ ‘ಉತ್ತರಕಾಂಡ’ ಪುಷ್ಟಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ರಾಮ ಖಂಡಿತ ಕೆಟ್ಟವನಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ, ಧರ್ಮಪತ್ನಿಗಿಂತ ಧರ್ಮವೇ ಮುಖ್ಯ ಎಂಬುದು ಹಲವು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿದೆ. ದಲಿತ ವರ್ಗದ, ಅರಮನೆಯ ದುಡಿಯುವ ಪಾತ್ರಗಳು ಸೀತೆಗಾದ ಅನ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ದುಃಖಿಸುತ್ತವೆ, ತಮ್ಮ ದೇಸೀ ಮಾತಿನ ವರಸೆಯಲ್ಲಿ ರಾಮನ ನಡೆಯನ್ನು ಖಂಡಿಸುತ್ತವೆ ಕೂಡ. ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಅರಮನೆಯ ಒಳರಾಜಕಾರಣ, ಕುರ್ಚಿಮೋಹದ ಪದರಗಳನ್ನು ಭೈರಪ್ಪನವರು ಬಿಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ರಾಮಾಯಣದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಓದುಗರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ರಾಮಾಯಣದ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಸಮಕಾಲೀನಗೊಳಿಸುವುದು ಉತ್ತರಕಾಂಡದ ಆಶಯ. ಪ್ರಗತಿಪರತೆ, ಮುಕ್ತಚರ್ಚೆಗೆ ತೆರೆದ ಮನಸ್ಸಿನವರಾದ ಭೈರಪ್ಪನವರು ‘ಕಟ್ಟೆಯ ಕಲ್ಲು ಕಟ್ಟೆಗೆ ಸೇರಿತು’ ಎಂಬಂತೆ ವ್ಯಾಸ-ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳ ಶಾಶ್ವತಮೌಲ್ಯವಿರುವ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಮೂಸೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತರುವ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ಕಾದಂಬರಿ ಪರಂಪರೆಗೆ ಮೆರುಗು ತಂದಿದ್ದಾರೆ. ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನ ಓದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿರುವ ಭೈರಪ್ಪನವರ 25ನೇ ಕಾದಂಬರಿ ‘ಉತ್ತರಕಾಂಡ’ವನ್ನು ಓದುಗರು ಹೇಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಕುತೂಹಲಕರ.

ಪುಸ್ತಕದ ವಿವರಗಳು

ಉತ್ತರಕಾಂಡ, ಲೇಖಕರು: ಎಸ್.ಎಲ್.ಭೈರಪ್ಪ, ಪ್ರಕಾಶನ: ಸಾಹಿತ್ಯ ಭಂಡಾರ, ಬೆಂಗಳೂರು

ಪುಟಗಳು: 329, ಬೆಲೆ: ರೂ. 375.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *